Ο φανταστικός κόσμος του Χούλιο

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος | Fractal,
Τετάρτη 22 Μαρτίου 2017 »»
Τα μυστικά όπλα του Χούλιο Κορτάσαρ,
μτφ: Τάσος Δενέγρης, σελ. 167,
Εκδ. Απόπειρα

Από όλες τις φωτιές, η φωτιά που άναψε ο Χούλιο Κορτάσαρ στις συμβατικότητες της λογοτεχνίας ήταν η πλέον ιδιόμορφη. Δεν κατέφτασε ως ταύρος εν υαλοπωλείω. Δεν διέγραψε μέσα σε μια νύχτα τους προγόνους του, αντιθέτως, και σύμφωνα πάντα με τη θαυμαστή θεωρία του Μπόρχες, τους γέννησε εκ νέου. Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην προ-Κορτάσαρ εποχή και στην μετά-Κορτάσαρ εποχή είναι αντίστοιχη με εκείνη του Κάφκα. Από την εμφάνισή τους κι ύστερα τίποτα δεν θα μπορούσε να μείνει απαράλλαχτο. Λες κι ένας καλά κρυμμένος κόσμος αναδύθηκε από τα βάθη για να αποκτήσει οντότητα, περίγραμμα και ουσία. Οι Κρονόπιο και Φάμα υπήρχαν, αλλά έμελλε να έρθει ο Κορτάσαρ για να τους δώσει υπόσταση. Τα Αξολότλ κρυφοπερνούσαν ενδεχόμενα στα μυαλά πολλών συγγραφέων, αλλά ουδείς άλλος – πλην του Κορτάσαρ – δεν κατάφερε να κάνει συγκεκριμένη την υφή τους. Ο γνωστός λαβύρινθος του παρισινού μετρό, γνωστός τοις πάσι, απέκτησε μια ακόμη διάσταση στο Οκτάεδρο. Μα, αν υπάρχει ένα έργο που δημιούργησε τον βασικό σπόνδυλο που ενώνει τον Κορτάσαρ με τη φαντασμαγορία μιας άλλης λογοτεχνίας (ένας άλλος τόπος) είναι το επονομαζόμενο στα ελληνικά «Κουτσό». Ένα άκρως πειραματικό μυθιστόρημα που φέρει αριθμημένες παραγράφους, λειτουργεί σε τρία μέρη και ουσιαστικά το ακροτελεύτιο διαβάζεται ως μετά-κείμενο των δύο προηγούμενων. Πρόκειται φυσικά για ένα πείραμα εμπρηστικής ισχύος, το οποίο άνοιξε έναν ακόμη δρόμο ήκιστα λογοτεχνικό. Επηρεασμένος από την τζαζ μουσική, ο Κορτάσαρ δανείστηκε τα ριφ και τους δρόμους της για να συνθέσει ένα κείμενο που πατάει περισσότερο σε νότες και γυρίσματα και λιγότερο σε λογοτεχνικούς, συντακτικούς ή γραμματολογικούς κανόνες. Γνωρίζοντας πρόσωπα και καταστάσεις μπορούμε, δικαίως, πλέον να σημειώσουμε πως το «μπουμ» της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας στηρίζεται σε τέσσερις σημαντικούς πυλώνες: τον Κορτάσαρ, τον Φουέντες, τον Γιόσα και φυσικά τον Μαρκές.

Το «μυστικό» του Κορτάσαρ

γράφει ο Γιάννης Παπαγιάννης | Η Αυγή,
Κυριακή 15 Ιανουαρίου 2017 »»

Χούλιο Κορτάσαρ, Τα μυστικά όπλα, Απόπειρα,
μετάφραση Τάσος Δενέγρης, σσ. 167

Παρ’ ότι ως απαρχή του μεταμοντερνισμού θεωρείται το «The bas seed factor» (1960) του John Barth, υπό την έννοια της κατάλυσης της σοβαρότητας ή σοβαροφάνειας τόσο του κλασσικισμού όσο και του μοντερνισμού και της υπονόμευσης των αφηγηματικών κανόνων, ο Χούλιο Κορτάσαρ ήταν ο συγγραφέας που με το «La Rayela» (1963), που αναπόφευκτα κι ανεπιτυχώς μεταφράστηκε στα ελληνικά ως «Το κουτσό», θεμελίωσε τη μεταμοντέρνα πεζογραφία και της έδωσε το βασικό της χαρακτηριστικό, που είναι η δυνατότητα του αναγνώστη να παρέμβει στο κείμενο. Τα μυστικά όπλα είναι ένα βιβλίο με τέσσερα διηγήματα του συγγραφέα και αποτελεί τριπλό καλό: πρώτον είναι ένα βιβλίο του Κορτάσαρ, δεύτερον γιατί η μετάφραση είναι του ποιητή και μεταφραστή Τάσου Δενέγρη (1934–2009) και τρίτον γιατί περιλαμβάνει το διήγημα «Τα σάλια του διαβόλου» από το οποίο πήρε τη βασική ιδέα ο Αντονιόνι για μία από τις πιο γνωστές του ταινίες, το Blow up.

Ειρήνη Σταματοπούλου • Κορτάσαρ, Αντονιόνι, μυστικά και ανείπωτα

γράφει η Ειρήνη Σταματοπούλου | ο αναγνώστης,
Πέμπτη 17 Νοεμβρίου 2016 »»

«Αφηγείσαι την αυτοβιογραφία σου με τις αποχρώσεις της ζωής σου κι όχι μόνο με τις αποχρώσεις των γεγονότων» — Μικελάντζελο Αντονιόνι[1]

Μοιάζει παράδοξο να ξεκινάει να μιλήσει κανείς για έναν σπουδαίο λογοτέχνη παραπέμποντας σε έναν (μεγάλο) κινηματογραφιστή, η αφορμή δίνεται όμως από το αφήγημα του Κορτάσαρ «Τα σάλια του διαβόλου», στο οποίο βασίζεται το «Blow up», μια από τις γνωστότερες ταινίες του Ιταλού υπαρξιστή της μεγάλης οθόνης, και περιλαμβάνεται στη συλλογή Τα μυστικά όπλα που κυκλοφόρησε πρόσφατα (και μετά από 26 χρόνια) σε επανέκδοση από τις εκδόσεις «Απόπειρα».
Αναφερόμενος στην τέχνη του όπως και στην έννοια του σεναρίου, ο Αντονιόνι θα την χαρακτηρίσει κάπου ως την προσπάθεια «να δίνεις λέξεις σε γεγονότα που τις απαρνούνται» και να αφηγηθείς τις αλήθειες μιας ταινίας κάνοντας ταυτόχρονα να σωπάσουν όλες οι άλλες αλήθειες που ξεπηδούν από το περιθώριο και σε πιέζουν με δύναμη.[2] Σε κάποια συνέντευξή του σημειώνει χαρακτηριστικά: «Γνωρίζουμε ότι κάτω από την εικόνα που αποκαλύπτουμε υπάρχει μια άλλη, πιο πιστή στην πραγματικότητα, και κάτω απ’ αυτήν υπάρχει ακόμα μια άλλη, και ξανά μια άλλη κάτω από την τελευταία. Ως την αληθινή εικόνα εκείνης της απόλυτης, μυστηριώδους πραγματικότητας, που κανένας δεν θα δει ποτέ. Ή ίσως ακόμη, ως την αποσύνθεση οποιασδήποτε εικόνας, οποιασδήποτε πραγματικότητας».[3]

Χούλιο Κορτάσαρ • Τα μυστικά όπλα

Διηγήματα

Μετάφραση: Τάσος Δενέγρης
σχήμα 13 × 20,5 εκ., σσ. 167,
έκδοση χαρτόδετη,
ISBN: 978-960-7034-25-2
Απόπειρα, δεύτερη έκδοση, Οκτώβριος 2016
Λ.Τ. 12 € (+ΦΠΑ)

Η συλλογή Τα μυστικά όπλα περιλαμβάνει τέσσερα έξοχα δείγματα του ανυπέρβλητου αφηγηματικού ταλέντου του Χούλιο Κορτάσαρ και της τεχνικής του να κρατά καθηλωμένο τον αναγνώστη. Ανάμεσά τους και το πιο γνωστό του διήγημα: «Τα σάλια του διαβόλου», από το οποίο ο Μικελάντζελο Αντονιόνι δανείστηκε την ιδέα για την ταινία του Blow Up.

Έχοντας πίσω του μια ισχυρή λογοτεχνική παράδοση, και κυρίως τον Χ. Λ. Μπόρχες, ο Χούλιο Κορτάσαρ ακολούθησε με εξαιρετική επιτυχία τις δικές του αισθητικές αναζητήσεις.

Ο κόσμος που περιβάλλει τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους των διηγημάτων του αποτελείται από ένα αξεδιάλυτο μείγμα πραγματικότητας και φαντασίας, μέσα στο οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται σαν σε όνειρο. Πίσω από τη συνηθισμένη ζωή τους κρύβονται άντρες και γυναίκες που ζουν αυτοεξόριστοι στις φαντασιώσεις τους, προσκολλημένοι σε έμμονες ιδέες, αφημένοι στωικά στα χέρια τραγικών συμπτώσεων.

Στη δική μου περίπτωση το διήγημα είναι κάτι σαν κεραυνός που με χτυπά από τα στρώματα του ασυνείδητου. Πολλά από τα διηγήματά μου είναι όνειρα, καμιά φορά όνειρα που βλέπω με ανοικτά τα μάτια στο φως της μέρας. — Χούλιο Κορτάσαρ

Ο ποιητής Τάσος Δενέγρης στον Σείριο

Γράφει ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης | Ελευθεροτυπία
Παρασκευή 13 Μαρτίου 2009. »»
Η απώλεια να μας χτυπάει βάναυσα την πόρτα, και μόνο βάλσαμο να είναι η άγρα αναμνήσεων και η απόπειρα να γράψεις για τον φίλο που έφυγε. Τούτη τη φορά ήταν ο Τάσος Δενέγρης, ο ποιητής που μας κέρδισε μέσα από τα τεύχη τού τόσο πρωτοποριακού για την εποχή του περιοδικού «Πάλι», και αργότερα με τις συλλογές που εξέδωσε στα αξέχαστα «Τραμάκια», τα τόσο περίκομψα και πολύτιμα, στον Άκμονα, στον Καστανιώτη, στον Πατάκη, στο ύψιλον/βιβλία, τα άπαντά του: Μιλάει ο Αγριόχειρος, ποιήματα, 1952-2008. Λίγες μέρες πριν από τον θάνατό του.