Γιάννης Βλαχογιάννης • Το Μεσολόγγι της Εξόδου

Η Ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία

σσ. 190, σχήμα 13 × 20,5 εκ.,
έκδοση χαρτόδετη,
Επιστημονική και Φιλολογική Επιμέλεια, Έρευνα, Εισαγωγή, Σημειώσεις: Δημήτρης Β. Προύσαλης
I S B N: 960-537-375-7,
πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2026
Λ.Τ. 14.00 € (Φ Π Α)

Μια πόλη σύμβολο, το Μεσολόγγι, και ένας λογοτέχνης με ιστοριοδιφικές ανησυχίες και αρχειακές ερευνητικές «εμμονές», ο Γιάννης Βλαχογιάννης, συναντώνται μέσα στις δεκαοχτώ κειμενικές γραφές της παρούσας συλλογής. Απηχήσεις και συνδέσεις της σουλιώτικης ρίζας του συγγραφέα με τα ιστορικά συμβάντα, αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις γύρω από παλιά εθιμικά ζητήματα τιμής, τραγικές μητρότητες δραματικών δεσμών, ανυπότακτες παιδικότητες αναδυόμενων ηλικιακών ξεσηκωμών, ειδεχθείς προδοσίες ευκαταφρόνητων μικροτήτων, αντανακλάσεις ανθρωπιάς μέσα σε απάνθρωπες πολεμικές συνθήκες, τραυματικές επιστροφές μέσα από συναισθηματικά αδιέξοδα και ψυχικούς κλυδωνισμούς, παροπλισμοί και ανήθικες αποσιωπήσεις της συνειδητής λήθης, σιωπές από το χτες μέσα στην ανούσια φασαρία του σήμερα, προχώματα ενθύμησης, έρχονται εδώ, για να υψωθεί το βαθιά ανθρώπινο και να ταπεινωθεί το απάνθρωπο, να τραγουδηθεί το ηρωικό, να μην ξεχαστεί το χρέος σε όσους έστρωσαν στους δικούς τους καιρούς, μέρος σημαντικό και πολύτιμο των δικών μας δρόμων, κάνοντας αυτό που τους αναλογούσε.)

Ο Γιάννης Βλαχογιάννης (Επαχτίτης) (Ναύπακτος1867–Αθήνα 1945) είναι λογοτέχνης της γενιάς του 1880, ιστοριοδίφης, συγγραφέας ιστορικών μελετών, εκδότης και συλλέκτης. Συνδέθηκε, με επιρροές από τον οικογενειακό του περίγυρο, όσο κανείς άλλος με τον κόσμο του ’21 μέσα από την πεισμώδη και ασταμάτητη ερευνητική του αφοσίωση, διασώζοντας και φέροντας στο φως πολύτιμα αρχεία και ντοκουμέντα της Ελληνικής Επανάστασης (Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη, του Σπυρομίλιου, Στρατιωτικά Ενθυμήματα του Νικολάου Κασομούλη κ.ά.). Έγραψε στη δημοτική γλώσσα ηθογραφικά διηγήματα και αργότερα επικεντρώθηκε στο ηθοπολεμικό λογοτεχνικό διήγημα και τις ιστορικές μελέτες. Προκάλεσε τη δημιουργία των Γενικών Αρχείων του Κράτους (Γ.Α.Κ.) από τον Ελ. Βενιζέλο το 1915, δωρίζοντας ως πρώτη συλλογή τη δική του προσωπική, ενώ συνδέθηκε με προσωπικότητες των Γραμμάτων της εποχής του (Αλ. Παπαδιαμάντης, Γ. Δροσίνης. Αντρ. Καρκαβίτσας).

Δημήτρης Β. Προύσαλης σπούδασε Παιδαγωγικά, Βιβλιοθηκονομία και Ειδική Αγωγή. Κατέχει Μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών («Λαογραφία και Πολιτισμός») και είναι Υπ. Δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ. Από το 1988 δάσκαλος στη Δημόσια Εκπαίδευση. Aσχολείται με την επιτόπια και αρχειακή έρευνα, καταγραφή και μελέτη του λαϊκού παραμυθιού από το 1999. Αφηγείται από το 2003 ιστορίες της λαϊκής προφορικής παράδοσης (λαϊκά παραμύθια, παραδόσεις, μύθους, θρύλους, μυθολογικές ιστορίες), καθώς και ιστορίες από το 1821, συνεργαζόμενος με ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς σε Ελλάδα και εξωτερικό. Έχει συμμετάσχει σε διεθνή και πανελλήνια συνέδρια, ημερίδες και συμπόσια, με εισηγήσεις για τον κόσμο του λαϊκού παραμυθιού με δημοσιεύσεις στα πρακτικά. Από το 2001 έχει κυκλοφορήσει συνολικά 34 βιβλία — τα 24 με παραμυθολογικό περιεχόμενο. Καλλιτεχνικός διευθυντής των Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη με τη συνεργασία τοπικών φορέων, και του Φεστιβάλ Αφήγησης Αθήνα… μια πόλη παραμύθια με τη συνεργασία του ΟΠΑΝΔΑ. Τακτικό μέλος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας και συνιδρυτικό του Σ.ΕΠ.ΑΦ.Ι (Σωματείο Επαγγελματιών Αφήγησης Ιστόρησης).

Ευτυχία Παναγιώτου • Κένταυροι: Η πανάρχαια μνήμη της λησμονημένης δυνατότητας

«Κένταυροι: Η πανάρχαια μνήμη της λησμονημένης δυνατότητας»: αποσπάσματα από την ομιλία/κριτική της Ευτυχίας Παναγιώτου, στην παρουσίαση του βιβλίου Πραγματικότητα και άλλες εικασίες της Χριστίνας Οικονομίδου (7.6.2026).

Η αστάθεια που χαρίζει υπόγεια η Χριστίνα Οικονομίδου στην έννοια της πραγματικότητας θυμίζει εκείνο που είχε διατυπώσει το Τζούντιθ Μπάτλερ πως αυτό που θεωρούμε πραγματικότητα δεν είναι ουδέτερο ή δεδομένο, αλλά συγκροτείται μέσα από επαναλαμβανόμενες κανονιστικές αφηγήσεις, οι οποίες σταδιακά αποκτούν το κύρος του αυτονόητου και της «αλήθειας». Με εφόδια αυτή λοιπόν τη μικρή υποψία για την οποία μας προετοιμάζουν ο τίτλος, αλλά και η προμετωπίδα, εισερχόμαστε στο βιβλίο της Χριστίνας Οικονομίδου, που δεν κλείνει καμία πραγματικότητα απέξω ούτε υπεκφεύγει τη σκληρότητά της, αλλά αναζητά λόγους να υποθέσουμε ότι μέσα της, δίπλα της ή γύρω της επιμένουν και άλλες εκδοχές του πραγματικού. Δεν εννοώ κατ’ ανάγκην έναν άλλο γαλαξία, αλλά τη δυνατότητα μετασχηματισμού της φρίκης σε λόγο, είτε πρόκειται για τον δικό της είτε για ποιήματα που η ίδια διαβάζει.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Τον χώρο της ποίησης ζωντανεύει και διασχίζει από την αρχή έως το τέλος του βιβλίου της Χριστίνας Οικονομίδου ένα πλάσμα πολύ στενά συνδεδεμένο με τις υπερβάσεις ή με μια «μυθική» και, γιατί όχι, «παιδική» καταγωγή μας. Πρόκειται για τον Κένταυρο, μισό άνθρωπο μισό άλογο. Ενσαρκώνει τη δυνατότητα να είσαι κάτι άλλο ή να αντιλαμβάνεσαι έναν άλλο κόσμο πέρα από τον κανονιστικά πραγματικό. Ταυτόχρονα όμως μοιάζει να ενσαρκώνει και κάτι ακόμη: την επιστροφή ενός μέρους του εαυτού μας που η Ιστορία έχει αποσιωπήσει ή ο πολιτισμός έχει καταστείλει. 

 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Η Χριστίνα Οικονομίδου συνυφαίνει αυτή τη μορφή μέσα στα ρεαλιστικά της ποιήματα σαν να σέρνει μέσα στην πολύ πραγματική ζωή τους τη λειτουργία του θαύματος ή/και την ανάμνηση της ξεχασμένης καταγωγής μιας λησμονημένης δυνατότητας. Γιατί πώς να επιβιώσεις αν αφεθείς σε μια εικόνα της πραγματικότητας χωρίς αποχρώσεις, χωρίς αναρωτήσεις, χωρίς ανατροπές και νέους τρόπους θέασής της; Επιστρατεύοντας όχι ένα σύμβολο, αλλά πολυπρόσωπους Κενταύρους/Κενταυρίνες σε διαφορετικά περιβάλλοντα, ακούμε τον καλπασμό τους σαν πραγματική δυνατότητα. Ή σαν ελπίδα, που χρειάζεται όμως δουλειά.
 

Γιάννης Αντιόχου • Τα αρχαία πέταλα της πραγματικότητας

«Τα αρχαία πέταλα της πραγματικότητας»: αποσπάσματα από την ομιλία/κριτική του Γιάννη Αντιόχου, στην παρουσίαση του βιβλίου Πραγματικότητα και άλλες εικασίες της Χριστίνας Οικονομίδου (7.6.2026).

Οι Κένταυροι αποτελούν τον κεντρικό ποιητικό μηχανισμό του βιβλίου. Η Οικονομίδου τούς ανασύρει ως μορφή που συμπυκνώνει το ατελές, το μεικτό, το τραυματισμένο, το ιστορικά παραχαραγμένο σώμα. Ο Κένταυρος είναι σώμα διττό: ανθρώπινο και ζωώδες, πολιτισμένο και άγριο, όρθιο και τετράποδο, εντός και εκτός κανονικότητας. Στο «Λειψός στα σκέλη» (σ. 17), οι στίχοι 

Κένταυρος σε κρεβάτι νοσοκομείου / δίχως οπλές / έρμαιο των νοσηλευτριών

κατεβάζουν τον μύθο στον χώρο της φροντίδας, της έκθεσης και της ανάγκης. Το μυθικό σώμα χάνει την αυτάρκειά του και παραδίδεται στην ανθρώπινη ευαλωτότητα. 

 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Το βιβλίο της έχει τη δύναμη να μιλά για την πραγματικότητα κρατώντας απόσταση από την επικαιρική ευκολία. Μιλά για την Ιστορία δίχως να μετατρέπει το ποίημα σε σχόλιο. Μιλά για το φύλο πέρα από το σύνθημα. Μιλά για την οικογένεια μακριά από τη νοσταλγική εξιδανίκευση. Μιλά για τον μύθο μέσα στην καθημερινή του δοκιμασία. Η Οικονομίδου γράφει ένα βιβλίο για την ανθρώπινη μορφή μετά τις αλλοιώσεις της. Για το σώμα που έχασε κάτι και εξακολουθεί να το αναζητά. Για την ταυτότητα που χρειάζεται μνήμη, αλλά και ρήξη. Για τη συγγένεια που ξεκινά από το αίμα και επεκτείνεται προς την επιλογή. Για την ποίηση που μπορεί να σταθεί μέσα στον καιρό της με ευθύνη μορφής, ακρίβεια και βάθος.

«Το βύζαγμα της νύχτας»: Η ποιητική κατάθεση του Σπύρου Αραβανή ψηλαφεί το σκοτάδι και τα ανθρώπινα πάθη

Το ποντίκι,
Τετάρτη 8 Ιουλίου 2026 »»

Υπάρχουν κάποιες ποιητικές φωνές που δεν χρειάζεται να κραυγάζουν για να ακουστούν. Εκτίθενται με ειλικρίνεια και μας παραδίδουν ακατέργαστα, βαθιά αισθήματα. Μια τέτοια αυθεντική περίπτωση αποτελεί η πρώτη ποιητική συλλογή του Σπύρου Αραβανή με τίτλο Το βύζαγμα της νύχτας, η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Απόπειρα.

Με καταγωγή από τη Λευκάδα, όπου ζει και εργάζεται ως μαθηματικός στο Μουσικό Σχολείο του νησιού έχοντας παράλληλα σπουδές στο κλαρινέτο, ο Σπύρος Αραβανής μπολιάζει την επιστήμη των αριθμών με την αρμονία της μουσικής και τη δύναμη των λέξεων. Το αποτέλεσμα είναι μια ποίηση βαθιά βιωματική, που ισορροπεί ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.

Όταν η ζωγραφική συνομιλεί με την ποίηση

Ιδιαίτερη αξία και καλλιτεχνικό εκτόπισμα προσδίδει στην έκδοση το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου, το οποίο υπογράφει η διακεκριμένη ζωγράφος Άννα Μαρία Τσακάλη (σύζυγος του επίσης σπουδαίου και διεθνώς αναγνωρισμένου ζωγράφου Εδουάρδου Σακαγιάν).

Η κ. Τσακάλη, προσεγγίζοντας τους στίχους με την ευαισθησία του εικαστικού, σημειώνει χαρακτηριστικά πως ο ποιητής λειτουργεί σαν ένας «πλανόδιος» που πορεύεται και συλλέγει φώτα, πόνο, πάθη και σπάνιες στιγμές. Η ποίησή του αιωρείται ανάμεσα στον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, με κυρίαρχα στοιχεία τη νύχτα, τον αέρα και τον θάνατο.

Η γραφή του Σπύρου Αραβανή δεν κρύβεται πίσω από εξεζητημένες εκφράσεις ή επιτήδευση. Αντίθετα, επιλέγει λέξεις καθημερινές, λέξεις της ανάγκης, για να μιλήσει για όλα εκείνα «που σκαλώνουν στο λαιμό» και να τα φέρει στο φως.

Η εξομολόγηση του δημιουργού: «Η νύχτα είναι η άλλη ζωή… ίσως η αληθινή»

Πώς γεννήθηκαν όμως αυτοί οι στίχοι; Ο ίδιος ο Σπύρος Αραβανής, σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση για τη γέννηση του βιβλίου του, αποκαλύπτει τον βασανιστικό αλλά λυτρωτικό τρόπο με τον οποίο αποτύπωσε τις σκέψεις του στο χαρτί:

Τα ποιήματα είναι αλήθεια ότι γράφτηκαν όλα στη νύχτα – σε πολλές και βασανιστικές για διάφορους λόγους νύχτες. Ακόμα πιστεύω ότι η νύχτα είναι η άλλη ζωή. Ίσως η αληθινή, αν και επώδυνη μέσα στην ωμή αλήθεια της (δίχως φτιασίδια ή μάσκες). Μια ζωή που είναι γεμάτη μικρά ταξίδια, δίχως σκοπό, όπου και το ταξίδι, αν και αναπόφευκτο, γίνεται θηλιά στον λαιμό. Αναγκαία όμως για να ανασάνεις ψυχικά και να πολεμήσεις ή να συμφιλιωθείς με δαίμονες.

Μέσα από αυτά τα λόγια γίνεται σαφές ότι η νύχτα, όπως μαρτυρά και ο τίτλος του βιβλίου, δεν είναι απλώς το σκηνικό, αλλά ο κεντρικός πρωταγωνιστής. Είναι η μήτρα που γεννά τα ερωτήματα, τις αναμνήσεις, τον έρωτα και την αναμέτρηση με τον ίδιο μας τον εαυτό.

Γιατί αξίζει να το διαβάσετε

Σε μια εποχή γεμάτη θόρυβο και βιασύνη, Το βύζαγμα της νύχτας έρχεται σαν μια αναγκαία, νυχτερινή παύση. Είναι μια συλλογή που μας καλεί να βγάλουμε τις καθημερινές μάσκες, να συμφιλιωθούμε με τα δικά μας σκοτάδια και να βρούμε την ομορφιά στις σιωπές μας. Ο Σπύρος Αραβανής κάνει ένα δυναμικό, ειλικρινές και απόλυτα γυμνό ποιητικό ντεμπούτο, μοιραζόμενος μαζί μας τα δικά του σημάδια, τα οποία πολύ γρήγορα γίνονται και δικά μας. 

Ταμάρα Σμιτ • Λιμερίκια Αστρονομίας

εικονογραφημένα λιμερίκια
σσ. 57, σχήμα 13 × 20,5 εκ., έκδοση χαρτόδετη, 
επιστημονική επιμέλεια: Εμμανουήλ Βουρλιώτης,
κείμενο οπισθοφύλλου: Μάνος Σαριδάκης,
I S B N: 960-537-374-0,
πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2026
Λ.Τ. 12.00 € (+ Φ Π Α)  

Σε αυτό το ξεχωριστό βιβλίο η αστρονομία συναντά την ποίηση και η επιστημονική γνώση μετατρέπεται σε ένα ταξίδι γεμάτο εικόνες, φαντασία και θαυμασμό. Με ευρηματικά λιμερίκια και πρωτότυπη εικονογράφηση, η Ταμάρα Σμιτ προσκαλέι μικρούς και μεγάλους να πειπλανηθούν ανάμεσα στους πλανήτες, τα νεφελώματα, τα πεφταστέρια και τους γαλαξίες, αποκαλύπτοντας ότι το Σύμπαν είναι μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Ένα βιβλίο που μας θυμίζει ότι η επιστήμη αρχίζει πάντοτε με μια απλή ερώτηση και ότι κάθε ματιά στον έναστρο ουρανό κρύβει μια νέα ιστορία που περιμένει να ειπωθεί.

Μάνος Σαριδάκης, 
Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεσκόπισης, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Ο Βασίλης Κιζήλος γράφει για τη «Σκληρή μελαγχολία του θέρους»

Μάνθος Γιουρτζόγλου, Η σκληρή μελαγχολία του θέρους
(Διηγήματα)

Οι δώδεκα ιστορίες της συλλογής διαδραματίζονται μέσα στο καλοκαίρι, τον Αύγουστο, οι περισσότερες με σκηνικό την ερημωμένη Αθήνα. Οι χαρακτήρες, άνθρωποι που για διάφορους λόγους βρίσκονται μόνοι, δεν ενδιαφέρονται να δοξάσουν τη μοναξιά τους, δεν τους έχει απομείνει κάτι το οποίο να ευαγγελίζονται σθεναρά, θέλουν να επιτύχουν κάτι πρόσκαιρο, να απολαύσουν κάποια μικρή νίκη ή να συνεχίσουν να απολαμβάνουν κάποια διαδικασία που τους σέρνει γλυκά μέσα στην καθημερινότητα, είναι κυρίως άτομα που έχουν αποδεχθεί τον ρόλο τους ως αντιήρωες, άτομα που απλά θέλουν εκείνη τη στιγμή, θέλουν το αλκοόλ, θέλουν τον έρωτα, θέλουν τον φίλο, θέλουν να αφεθούν στην παρόρμηση.

Η κραυγάζουσα ερημοσύνη του Αυγούστου είναι η τέλεια αντίθεση σε αυτή την ψυχολογία και καταλήγει να είναι η κατάλληλη ενδυμασία, το σκηνικό που αρμόζει έτσι ώστε, η εγκατάλειψη να γίνει έμπνευση και η εξέλιξη να έρχεται αβίαστα.

Άνθρωποι που δεν κατάφεραν ποτέ να συναντηθούν ερωτικά αλλά και έρωτες από το παρελθόν, ένα σκυλάκι που γαβγίζει εγκαταλελειμένο σε ένα μπαλκόνι ή δύο συνταξιούχοι στο καφενείο, χωρισμοί, πρώτες φορές, η απόγνωση ενός μεσήλικα που ζει μέσα από τις φωτογραφίες όμορφων γυναικών που τραβάει κρυφά σε δημόσιους χώρους, ο παράνομος πόθος κάποιου που εργάζεται σε καράβι κατακαλόκαιρο, παραληρηματικοί σαραντάρηδες που θέλουν, έτσι, να κάνουν μια μαλακία για να νιώσουν εικοσάρηδες… 

Απλά περιστατικά που αποκαλύπτουν όχι μόνο κρυφούς πόθους ή το ποικιλόχρωμο παρασκήνιο στην αναζήτηση συντροφιάς αλλά και τον τρόπο που οι άνθρωποι ελίσσονται αποφεύγοντας άλλους ανθρώπους και κυρίως την αλήθεια του εαυτού τους.

Κάποιες από τις ιστορίες είναι γραμμένες σε πρώτο πρόσωπο άλλες σε τρίτο, δεν έχει σημασία, παντού υπάρχουν στιγμές όπου ο Μάνθος εγκαταλείπεται στην ωμή απλότητα του γεγονότος με τους χαρακτήρες να δρουν απροειδοποίητα παρορμητικά και, συχνά, με κίνητρο την απόγνωση.

Υπάρχουν επίσης στιγμές εσωτερικού μονολόγου που, πέρα από αφορισμούς, είναι η γυμνή αποδοχή μιας συνθήκης που έχει επιβληθεί.