Τα παραμύθια της Σλοβακίας

Γράφει ο Νίκος Βατόπουλος | «Σελιδοδείκτες», Καθημερινή
Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου 2006 »»

Πάβολ Ντομπσίνσκι, «Παραμύθια από τη Σλοβακία». Εικονογράφηση: Martin Benka. Επιλογή, μετάφραση: Σύλβια Οκαλιόβα. Επιμέλεια, επίμετρο: Γιώργος Μπλάνας. Εκδόσεις Απόπειρα (Σειρά: «Του Κόσμου τα Παραμύθια», αρ. 24).

Η πνευματική περιέργεια και μόνο αρκεί να γίνει κίνητρο, ώστε να απορροφηθεί κανείς στις σελίδες του όμορφου αυτού βιβλίου. Η επαφή με μια από τις λιγότερο γνωστές, στην Ελλάδα, σλαβικές χώρες, ανοίγει έναν ορίζοντα και ταυτόχρονα παρασύρει σε συνειρμούς που οδηγούν από τα πιο βαθιά κοιτάσματα της μνήμης στην απεραντοσύνη μιας κοινής κληρονομιάς. Δέκα παραμύθια συγκροτούν αυτήν τη συλλογή και το ένα είναι καλύτερο από το άλλο, ωστόσο ένα από τα αγαπημένα μου είναι τα «Τρία λεμόνια» που θυμίζουν πολύ το πασίγνωστο παραμύθι «Το Γυάλινο Βουνό». Αυτή και μόνο η ομοιότητα μάς κάνει να σκεφτούμε τις κοινές δεξαμενές της λαϊκής σοφίας. Η Σλοβακία, όπως μας λέει στο εξαιρετικό επίμετρο ο Γιώργος Μπλάνας, οφείλει την καταγραφή των παραμυθιών της στον Πάβολ Ντομπσίνσκι (1828 - 1885), τον «Όμηρο» της Σλοβακίας, που εξέδωσε οκτώ τόμους παραμυθιών. Ο Γιώργος Μπλάνας ακτινογράφησε τα παραμύθια και εντόπισε το παγανιστικό υπόστρωμα, που πολέμησε με μερική μόνο επιτυχία ο χριστιανισμός. Ο παγανισμός, που, ούτως ή άλλως, ανιχνεύεται ως ήθος (μέσα από τις διττές δυνάμεις της φύσης) σε πλήθος παραμυθιών ανά τον κόσμο, αφήνει περιθώρια τολμηρών χειρισμών, όταν τα θέματα αγγίζουν το «οικογενειακό ασυνείδητο» (στο παραμύθι «Τα δώδεκα αδέλφια και η δέκατη τρίτη αδελφή») ή το «ταμπού της αιμομιξίας» (στο «Ποντικίσιο παλτουδάκι»). Φυσικά, η λαϊκή παράδοση πάντα χρησίμευε ως κατά κρίσιν ερμηνευτικός μοχλός και η Σλοβακία δεν είναι εξαίρεση. «Η σλοβακική παράδοση ήταν πάντα θολή», γράφει ο Γιώργος Μπλάνας. «Ό,τι γνωρίζουμε γι’ αυτήν, το μάθαμε από τα λαϊκά δημιουργήματα. Συνεπώς, το πρόγραμμα του Ντομπσίνσκι ήταν ακραιφνώς ρομαντικό: επιστροφή στην αγνή πηγή του έθνους, του λαού, της ίδιας της ζωής». Πέρα από τις θεωρητικές προσεγγίσεις, τα «Παραμύθια της Σλοβακίας» είναι ένας θησαυρός που διαβάζεται με μεγάλη ευχαρίστηση από ενήλικες. Υπάρχουν όλα εδώ: τα βασιλόπουλα, οι μάγισσες, οι πύργοι, τα σύμβολα, τα πουλιά, τα ζώα που μιλούν, οι όμορφες πριγκιποπούλες και οι κακές μητριές. Πίσω από αυτά, βρίσκεται ένας λαός που κάποτε διασκέδαζε με την αφήγηση και μόνο αυτών των ιστοριών.

Η αράχνες και το μέλλον στο παράδειγμα του Μιχαήλ Μήτρα

Γράφει ο Βασίλης Αμανατίδης | via Poetica.net (»»)
(αναδημοσίευση από την εφημερίδα Η Αυγή, Πέμπτη 2 Φεβρουαρίου 2006)

Μέσα στα διευρυμένα όρια της Οπτικής ποίησης (ελληνιστικά και αλεξανδρινά τεχνοπαίγνια, λατινικά carminafigurata, σχηματογραφικά ποιήματα της θρησκευτικής μεσαιωνικής ποίησης και των αναγεννησιακών εμβλημάτων) προτάθηκε, ήδη από την αρχαιότητα, η αλληλο-δεσμευτική συνύφανση του οπτικού και του γλωσσικού. Στα τέλη του 19ου αιώνα, στην καθοριστική για το ζήτημα ποιητική σύνθεση Uncoupdedesjamaisn’aboliralehazard (1897) του Mallarme, η ποίηση συμπορεύτηκε δραστικά με την εξαιρετικά προωθημένη εικαστική πρωτοπορία της εποχής της, ενώ μερικά χρόνια αργότερα, ο G. Apollinaire, με τα Caligrammes (1918), εμπλούτισε την ποιητική μορφολογία με τρόπους προερχόμενους από τον εικαστικό χώρο (κυβισμός, αφαίρεση κλπ). Με την έλευση του Μοντερνισμού, σχετικοποιείται η προαιώνια παντοδυναμία του λόγου, και η ποίηση αρχίζει όλο και συχνότερα να υιοθετεί τον «χώρο» της εικαστικής οπτικής. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, σε ανάλογη κατεύθυνση κινήθηκαν τα μεταμοντέρνα ρεύματα Οπτικής ποίησης (Συγκεκριμένη ποίηση και Λετρισμός), όπου πλέον πριμοδοτήθηκε η οπτική λειτουργία έναντι της αναγνωσιμότητας της ρηματικής εικόνας. Στη νεοελληνική ποίηση, η τάση αυτή υπηρετείται απαρέγκλιτα ως σήμερα κυρίως από τον Μιχαήλ Μήτρα.

Οι αράχνες και το μέλλον στο παράδειγμα του Μιχαήλ Μήτρα

Γράφει ο Βασίλης Αμανατίδης * | Αυγή
Πέμπτη 2 Φεβρουαρίου 2006

Μιχαήλ Μήτρας, Διακριτικές μεταβολές,
Απόπειρα, Αθήνα 2004 

Μέσα στα διευρυμένα όρια της Οπτικής ποίησης (ελληνιστικά και αλεξανδρινά τεχνοπαίγνια, λατινικά carmina figurata, σχηματογραφικά ποιήματα της θρησκευτικής μεσαιωνικής ποίησης και των αναγεννησιακών εμβλημάτων) προτάθηκε, ήδη από την αρχαιότητα, η αλληλο-δεσμευτική συνύφανση του οπτικού και του γλωσσικού. Στα τέλη του 19ου αιώνα, στην καθοριστική για το ζήτημα ποιητική σύνθεση Un coup de des jamais n’abolira le hazard (1897) του Mallarme, η ποίηση συμπορεύτηκε δραστικά με την εξαιρετικά προωθημένη εικαστική πρωτοπορία της εποχής της, ενώ μερικά χρόνια αργότερα, ο G. Apollinaire, με τα Caligrammes (1918), εμπλούτισε την ποιητική μορφολογία με τρόπους προερχόμενους από τον εικαστικό χώρο (κυβισμός, αφαίρεση κ.λπ.). Με την έλευση του Μοντερνισμού, σχετικοποιείται η προαιώνια παντοδυναμία του λόγου, και η ποίηση αρχίζει όλο και συχνότερα να υιοθετεί τον «χώρο» της εικαστικής οπτικής. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, σε ανάλογη κατεύθυνση κινήθηκαν τα μεταμοντέρνα ρεύματα Οπτικής ποίησης (Συγκεκριμένη ποίηση και Λετρισμός), όπου πλέον πριμοδοτήθηκε η οπτική λειτουργία έναντι της αναγνωσιμότητας της ρηματικής εικόνας. Στη νεοελληνική ποίηση, η τάση αυτή υπηρετείται απαρέγκλιτα ως σήμερα κυρίως από τον Μιχαήλ Μήτρα.

Γιάννης Γιαννουλέας • Απροσδόκητος Κήπος

Ποίηση σσ. 62, σχήμα 12 × 20,5 εκ., έκδοση χαρτόδετη, Απόπειρα, Αθήνα I S B N: 978-960-537-121-0

Νίκος Καρούζος (Παρασκήνιο - ΕΤ1)

H ταινία της Δέσποινας Καρβέλα Νίκος Καρούζος (παραγωγή «Παρασκήνιο» της ΕΤ 1, 2006, διάρκειας 53', Mοντάζ Γιάννης Καραμπίνης, Διεύθυνση φωτογραφίας Δημήτρης Κορδελάς) προσεγγίζει το ποιητικό έργο, τις φιλοσοφικές και κοινωνικές του αναζητήσεις, όπως και την προσωπικότητα του ποιητή. Μέσα από το δικό του λόγο, την ποίησή του, από τις απόψεις ανθρώπων του πνευματικού χώρου, όπως και από τις αφηγήσεις δικών του ανθρώπων, σκιαγραφείται η μεγαλειώδης μορφή του ανθρώπου και ποιητή.

Σάκης Παπαδημητρίου • Η αναπνοή του αυτοσχεδιαστή

Ποιήματα, μικρά πεζά

σσ. 190
Απόπειρα, Πρώτη έκδοση, Αθήνα 2006
ISBN 960-537-086-7,
ISBN-13 978-960-537-086-2

Ποιήματα, μικρά πεζά, ιστορίες με ή χωρίς ηθικό δίδαγμα, μονόπρακτα και μοναδικόπρακτα, σενάρια, ασκήσεις επί νομικών θεμάτων και τραπεζικών επενδύσεων, αποσπάσματα ημερολογίου, σημειώσεις για ένα μανιφέστο, μονοδιάλογοι αποτελούν το σώμα το οποίο επιβιώνει με την αναπνοή του αυτοσχεδιαστή.
Από τα ταραγμένα χρόνια της χούντας, την κωδικοποίηση και τη λογοκρισία, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90, αντιμετωπίζοντας ειρωνικά και αποφασιστικά τη νέα τεχνολογία και τη μαζική ομοιομορφία, προτείνοντας τον αυτοσχεδιασμό και την ελεύθερη αναπνοή.

Miles Davis • Τα έργα και οι ημέρες ενός σύγχρονου μύθου

Barry McRae: Miles Davis, the man with the horn
Κώστας Γ. Καρδερίνης | MiC »»

Πρόκειται για μια ιδιόμορφη εργοβιογραφία που εκδόθηκε το 1988 ενώ ο Davis (1926–1991) ήταν ακόμη εν ζωή. Κατ' ουσίαν, τα βιογραφικά στοιχεία που παρέχει είναι ελάχιστα και επικεντρώνονται κυρίως στα πρώτα χρόνια της ζωής του μεγάλου μουσικού της jazz.

Ο McRae δεν δείχνει να ενδιαφέρεται άμεσα για την προσωπική ζωή του Miles κι αυτό γίνεται γρήγορα αντιληπτό. Δεν τον νοιάζουν άμεσα οι σχέσεις του με τις γυναίκες, ούτε καταγράφει ονόματα, διευθύνσεις, τηλέφωνα, κουτσομπολιά, φήμες ή κατινιές.

Επικεντρώνεται κυρίως στο έργο του, στην πορεία του διαμέσου της μουσικής. Τον ενδιαφέρουν οι συναντήσεις και οι σχέσεις του με τους άλλους μουσικούς και τις περιγράφει με αρκετές λεπτομέρειες μέσα από τις διάφορες μουσικές τους συνεδρίες, με υπομονή και μεράκι. Ποιους εκτιμούσε, ποιους αγαπούσε, ποιους άκουγε, ποιοι τον επηρέαζαν, ποιους επηρέασε. Με ποιους δούλεψε λίγο ή πολύ, με ποιους μάλωσε ή ψυχράθηκε, που ήταν μεγαλόψυχος, που υπερόπτης, πότε άλλαξε στάση και γιατί. Και φυσικά ο αντίκτυπος όλων αυτών στην μουσική και στο παίξιμό του.

Το βιβλίο αυτό μοιάζει σαν μια ενδελεχής ημερολογιακή αποτίμηση του έργου του μεγάλου τζαζίστα. Σαν να παρουσιάζει την εξελικτική του πορεία με την, αδιάκοπα ψαγμένη, ενδοσκοπική ματιά ενός μεγάλου θαυμαστή και άοκνου μελετητή. Μιλάει για τα ρεύματα που εξερεύνησε ή εισήγαγε [free jazz, jazz rock, fusion], καταγράφει αναφορές και κριτικές δίσκων και συναυλιών, ακόμη και σχόλια για τα διάφορα sessions και τις ζυμώσεις που κυοφόρησαν ή που δεν καρποφόρησαν.

Και φυσικά αναφέρει όλα εκείνα τα θηρία της τζαζ που συγχρωτίστηκαν μαζί του, που ζυμώθηκαν μαζί του, που του πήραν και του έδωσαν. Από τον Bird, τον Dizzy, τον Trane και τον Art Blakey, στον Evans, τον Konitz τον Max Roach και τον Mulligan. Από τον Rollins, τον Monk και τον Mingus, στον Cannonball Adderley, τον Hank Mobley, τον Herbie Hancock και τον Coleman. Κι από τον Wayne Shorter, τον George Benson, τον Chick Corea, τον Joe Zawinul, τον John McLaughlin ως τους Billy Cobham, Jack Dejohnette, Keith Jarrett, Al Foster, M’tume και Branford Marsalis. Κι έχω αφήσει απέξω άλλους τόσους κι άλλους τόσους.

Βέβαια θα ’ταν εξίσου ενδιαφέρον να βλέπαμε και τη συνέχεια αυτής της πορείας μέχρι το τέλος της, γιατί κι εκεί έχουμε σπουδαίες συνεργασίες. Ο Miles ήτανε ανήσυχη φύση, ήθελε διαρκώς ν' ανανεώνεται. Οι νέοι μουσικοί και τα νέα κύματα πάντα τον συνάρπαζαν κι ήθελε να βρίσκεται καβάλα και να σερφάρει σε αυτά. Οι κατηγορίες και οι επιθέσεις που δέχθηκε δεν ήταν λίγες ούτε αστείες. Γιατί χρησιμοποιεί τόσο τη σουρντίνα, γιατί εκμεταλλεύεται τον Gil Evans στις ενορχηστρώσεις του οποίου «πατάει», για τον Wayne Shorter. Και φυσικά για τις όποιες ιδιοτροπίες του: προσωπικό κομμωτή, αλλαγή πλάνου, αλλαγή σόλου ή αψυχολόγητη ματαίωση εμφανίσεων.

Ο McRae δείχνει μεγάλη ψυχραιμία και προσπαθεί να φωτίσει από πολλές πλευρές την προσωπικότητα του Ντέηβις, ώστε να μας επιτρέψει να κρίνουμε μόνοι μας την υπερβολή ή την αλήθεια αυτών των καταστάσεων. Πολύ μεγάλη είναι επίσης και η συμβολή της μεταφράστριας, της Έφης Καλλιφατίδη, που παρέχει έναν λόγο πλούσιο, ακριβή, εύστοχο και μέσα στο πνεύμα και το γράμμα του κειμένου και του θέματος. Τα όποια λαθάκια διέκρινα είναι μάλλον τυπογραφικά και αμελητέα μπροστά στον παλμό και τη ροή «των έργων και των ημερών» ενός σύγχρονου μύθου.

Τέλος, η βιβλιογραφία (έντυπη ή διαδικτυακή) και η επιλεγμένη δισκογραφία δείχνουν το δρόμο σε όποιον θα ήθελε να αδράξει την ευκαιρία και να ψαχτεί παραπέρα.

[Απόπειρα, 2005]

Κώστας Γ. Καρδερίνης